Wykluczenie transportowe w małych i średnich miejscowościach – jak temu zaradzić?

Brak dostępu do sprawnej komunikacji publicznej to jedno z wyzwań społecznych i gospodarczych z jakimi mierzą się dziś mniejsze miejscowości. Wykluczenie transportowe ogranicza mobilność mieszkańców, hamuje rozwój lokalnej gospodarki i utrudnia równy dostęp do edukacji, kultury czy usług. Uczestnicy panelu, który odbył się podczas Forum Samorządowego w Zakopanem, rozmawiali o rozwiązaniach, które mogą zaradzić problemowi wykluczenia transportowego.

Moderatorem panelu był Paweł Nowak – Prezes Zarządu Wielickiej Spółki Transportowej Sp. z o.o.

W roli panelistów wystąpili:

• Tadeusz Zaremba – Starosta Nowosądecki;
• Radosław Włoszek – Prezes Zarządu Spółki „Koleje Małopolskie”;
• Monika Skowrońska-Ziomek – Prezes Zarządu Oddziału Podkarpackiego Stowarzyszenia Kobiety w Centrum;
• Jakub Giza – Dyrektor ds. Rozwoju Zrównoważonej Mobilności Miejskiej, Nextbike Polska S.A.
• Wioleta Mądrawska – Radna Gminy Jabłonna;
• Maciej Mysona – Dyrektor Pionu Doradztwo i Strategie, Zespół Doradców Gospodarczych TOR.

Na początku padło pytanie o rozumienie wykluczenia transportowego, co oznacza w praktyce. 

Według Macieja Mysony to głównie problem młodzieży, której życie społeczne i kulturalne kończy się po godzinie 18-ej, bo wtedy mają ostatni autobus do swojej miejscowości. Przez co nie mogą uczestniczyć w życiu kulturalnym i społecznym.

Tadeusz Zaremba uznał, że problem pojawia się wtedy, gdy nie można podłączyć ciężkiego autobusu przez niedostosowaną drogę.

Monika Skowrońska-Ziomek zgodziła się z przedmówcą, że są to problemy z infrastrukturą oraz niedostosowane drogi.

Wioleta Mądrowska zauważyła, że infrastruktura nie nadąża za potrzebami mieszkańców, tam gdzie miała być infrastruktura, na jej miejscu pojawiły się bloki. Zwróciła też uwagę na niedostosowanie linii komunikacyjnych do potrzeb pracy, edukacji, kultury.

Odpowiadając na pytanie o skalę zjawiska wykluczenia transportowego Maciej Mysona zauważył, że brakuje informacji o tym co jeździ i gdzie jeździ. Poruszył też problem braku cyfryzacji danych o transporcie oraz tego, że nie ma w Polsce standardu, konkretnych ustaw, a także  ram prawnych, związanych z transportem.

Następnie poruszona została rola Kolei Małopolskich. Radosław Włoszek zauważył, że potoki pasażerskie to nie tylko mieszkańcy, ale też turyści. Kolej ma ogromny potencjał przewozowy. Wśród młodzieży z dużych miast jest trend odchodzenia od nauki na prawo jazdy i przechodzenia na komunikację miejską.

Kolejnym tematem była perspektywa społeczna i lokalna wykluczenia transportowego.

Według Moniki Skowrońskiej-Ziomek wykluczenie transportowe znacznie utrudnia partycypację społeczną. Jej zdaniem prywatne przedsiębiorstwa autobusowe niepotrzebnie konkurują z samorządami, chociaż istnieją warunki do współpracy. Problemem są też rozbieżne grupy interesów (młodzież, pracownicy, seniorzy), które chcą rożnych godzin funkcjonowania komunikacji miejskiej. Brakuje także edukacji i promowania transportu publicznego jako środka przemieszania się.

Wioleta Mądrawska zwróciła uwagę, że w województwie mazowieckim mali przewoźnicy uciekli, przez wysokie koszta, a gmina musiała przejąć transport zbiorowy. Bycie blisko takich dużych aglomeracji, jak Warszawa, daje benefity. Dużym problemem jest brak stabilności finansowania i związanych z nią umów realizacji i jasności przepisów oraz dostosowania do potrzeb.

Jakub Giza mówiąc o mobilności w małych miejscowościach, opowiedział o alternatywie jaką są rowery. Zwrócił uwagę, że samochody w małych miejscowościach tworzą korki i zajmują miejsca parkingowe. Dla roweru wystarczą drogi po których można jeździć, nie wymagają dużej i drogiej infrastruktury, a dają alternatywę młodym, którzy mogą dojechać na stacje kolejową, czy inny punkt przesiadkowy.

Radosław Włoszek zwrócił uwagę na kwestie tego ile miejsca taki rower zajmuje w pociągu lub w środku komunikacji miejskiej.

Następnie Maciej Mysona zwrócił uwagę zebranych na to, co moglibyśmy zaimplementować na rynek Polski. Przedstawił Czechy i Słowację – tam podstawą jest zmiana systemu legislacyjnego na bardziej scentralizowany, ściąganie odpowiedzialności gmin, stabilne finansowanie i cyfryzacja. 

Jakub Giza zakończył panel mówiąc: „Kraj rozwinięty to nie kraj w którym biedni ludzie jeżdżą samochodami, tylko kraj w którym bogaci jeżdżą pociągami”.